Pokonaj stres, zanim on pokona Ciebie

Od 27 lat pracuję jako inspektor ds. bezpieczeństwa i higieny pracy. Niektórzy pytają, dlaczego szkoląc pracowników w dziedzinie BHP, zaczynam zawsze od tego, jak sobie radzić w stresujących sytuacjach. Odpowiadam: bo nie ma życia bez stresu. Nie ma pracy bez stresu. Nie ma codziennych sytuacji bez stresu. Są za to sposoby, żeby ten stres okiełznać. Po latach pracy z ludźmi wiem, czym może grozić nieumiejętność radzenia sobie z trudnymi dla nas doświadczeniami.  

       Stres jest reakcją organizmu na różnego rodzaju doświadczenia, które zakłócają naszą równowagę. Może być pozytywny i działać na nas mobilizująco. Najczęściej jednak wywołuje niepożądane skutki. Niestety na stres współcześnie narażeni jesteśmy wszyscy i to nieustannie, zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym. Przedłużający się, silny stres może mieć bardzo poważne skutki dla zdrowia oraz funkcjonowania naszego organizmu. Są one bardzo trudne do przewidzenia i często przez nas bagatelizowane.

Skąd ten stres?

       Przyczyn stresu może być bardzo wiele. Mamy z nim do czynienia najczęściej wtedy, gdy sytuacje lub zadania, które przed nami stoją, przerastają nas, przekraczają nasze możliwości do skutecznego poradzenia sobie z nimi i nie jesteśmy w stanie im sprostać.

      Najprostszy podział na czynniki stresowe to podział na te związane z wykonywaną pracą i te wynikające z naszego życia prywatnego. Ta pierwsza grupa to najczęściej: kontakt z trudnymi klientami, groźba utraty pracy, konflikty ze współpracownikami. To praca, która nie pozwala nam na realizację naszych osobistych potrzeb i hamuje nasz rozwój zawodowy, zbyt duża ilość narzucanych nam obowiązków, to praca monotonna, zbyt prosta lub zbyt trudna, niebezpieczna lub wpędzająca nas w uczucie bezsilności. Ta druga grupa to bardzo często sytuacje naszego życia codziennego, czyli tzw. „codzienne utrapienia”: uciążliwi sąsiedzi, kłopoty ze spłatą kredytu, zmiana miejsca zamieszkania lub zmiana szkoły przez dzieci, zmiana pracy, przejście na emeryturę. Są to również sytuacje bardzo poważne, takie jak: choroba lub śmierć osoby bliskiej, rozwód lub separacja, zwolnienie z pracy. Tych czynników może być dużo więcej.

Stres a zdrowie

     Stres negatywny ma bardzo niekorzystny wpływ na stan naszego zdrowia, zarówno fizycznego, jak i  psychicznego. Każdy z nas inaczej na niego reaguje. Pierwszymi objawami stresu, których nie wolno lekceważyć, mogą być: silne emocje, takie jak – strach, złość lub gniew, bezsenność, omdlenia, brak apetytu, zaparcia lub biegunki, przyspieszone bicie serca, pogarszająca się pamięć i koncentracja, niepokój, pogarszający się lub zmienny nastrój, bóle głowy, brzucha, karku czy pleców. Może to być również wycofanie towarzyskie i trudności w porozumiewaniu się z ludźmi, całkowita rezygnacja z zainteresowań i dotychczasowych przyjemności czy też tzw. „wypalenie zawodowe”. To również nieradzenie sobie z dotychczasowymi obowiązkami, poczucie bezradności lub przekonanie, że „jesteśmy do niczego”. To często nieuzasadniona agresja lub też ucieczka w alkohol, narkotyki lub inne używki. Przy wystąpieniu choćby najmniejszych objawów stresu należy bezzwłocznie zasięgnąć porady specjalistów. Im wcześniej, tym lepiej.

Chorobami wynikającymi z przewlekłego stresu mogą być: choroby układu trawiennego,                   w tym wrzody żołądka lub dwunastnicy, depresje lub nerwice, choroby serca i układu krążenia, nadciśnienie tętnicze, a w konsekwencji zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu, cukrzyca, osteoporoza, choroby nowotworowe, choroby psychiczne, otyłość lub wiele innych schorzeń lub dolegliwości. Stres może zarówno przyczynić się do powstania tych chorób, jak i ich szybkiego rozwoju.

Jak pokonać stres

      Zawsze powtarzam, że dużo lepiej zapobiegać stresowi, niż walczyć z jego niekorzystnymi skutkami. Najprostszym wyjściem, jeśli to możliwe, jest eliminacja stresorów z naszego życia. To jest jednak trudne. Czasem niemożliwe. Co zatem możemy zrobić?

       Można posłużyć się  jednym z wielu schematów postępowania:

1. Wykonaj listę zadań, sytuacji, osób, czynności będących przyczyną stresu – Napisz: co tak naprawdę Ci przeszkadza.
2. Pomyśl, co powinieneś zmienić, aby zapobiec stresowi lub go zmniejszyć – Napisz: jak chcesz, aby było.
3. Wymyśl przykłady swojego działania, aby tak się stało – Napisz: co możesz w tej sytuacji zrobić.
4. Postaraj się wybrać najlepsze dla Ciebie rozwiązania, które możesz zastosować w Twojej sytuacji – Napisz: co zrobisz. 
5.  Zastosuj wybrane przez Ciebie rozwiązanie – Napisz: zrobię to.

Ja ze swoich obserwacji uważam, że każdy indywidualnie powinien dobrać sobie sposób na zapobieganie stresowi. Może to być hobby i relaks: fitness, może kino, teatr lub książka, spotkania lub wyjazdy ze znajomymi lub bliskimi. Może basen, sport, spacer lub wiele innych rzeczy. Przede wszystkim róbmy, to na co mamy ochotę. To, co lubimy robić. Jak najczęściej spotykajmy się z osobami, które znamy, darzymy sympatią czy kochamy. W miarę możliwości nie odkładajmy niczego na później i nie odmawiajmy sobie choćby najmniejszych przyjemności. Odwiedzajmy miejsca, w których lubimy przebywać. Indywidualnie dobierzmy dla siebie takie działania, aby zapobiec stresowi.

Kilka rad:

– unikaj odwlekania i odkładania spraw na później,- podchodź do spraw racjonalnie,
– oceń wagę problemów i zdecyduj, które z nich chcesz oraz możesz rozwiązać,
– jeżeli zdarzy Ci się popełnić błąd, przyjmij za niego odpowiedzialność, wyciągnij wnioski na przyszłość i nie rozpamiętuj niepowodzenia w nieskończoność,
– bądź wyrozumiały dla siebie i innych: pamiętaj, że nie ma ludzi, którzy „zawsze wszystko wiedzą”, „zawsze zdążają na czas”, „zawsze zajmują pierwsze miejsce”, „zawsze wszystkich lubią” i „zawsze są lubiani przez wszystkich”. Nawet gdy inni tak myślą,
– jeśli musisz, rywalizuj raczej ze sobą, niż z innymi,
– w trudnych momentach, zamiast wzajemnego obwiniania się, szukaj wspólnych rozwiązań,
– pamiętaj o odrobinie humoru, dystansu do siebie, swoich bliskich, przyjaciół, znajomych, kolegów lub szefa na co dzień,
– staraj się mieć wokół siebie rodzinę, przyjaciół, znajomych lub inne osoby, które wesprą i pomogą, gdy przyjdzie Ci stawiać czoła problemom,
– dbaj o zdrowie, właściwe odżywianie, systematyczne wykonywanie badań lekarskich, regularny odpoczynek po pracy,
– nie próbuj radzić sobie z problemami przy pomocy alkoholu, nikotyny lub środków odurzających – to nie rozwiązuje problemów, a może sprowadzić nowe.
Rady pochodzą z: https://wroclaw.pip.gov.pl/pl/

Autor: Waldemar Barański, od 27 lat inspektor BHP; od 5 lat współpracuje z SM Wrocław-Południe